Lễ khai bút ở đền thờ Chu Văn An - nét đẹp truyền thống khai trí đầu xuân

Nghi thức truyền thống lễ khai bút và tục xin chữ tại đền thờ Chu Văn An

Không gian văn hóa

Mỗi độ xuân về, khu đền thờ thầy giáo Chu Văn An trên núi Phượng Hoàng, thuộc phường Chu Văn An (Hải Phòng) lại trở thành điểm đến thu hút đông đảo người dân và du khách. Nơi đây không chỉ là di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu mà còn được xem là “cửa Thầy” - không gian gắn với đạo học, khí tiết và tinh thần chính trực của bậc danh sư Chu Văn An.

Theo tư liệu địa phương, đền tọa lạc trên sườn núi, giữa không gian rừng xanh, có thế đất cao, tầm nhìn rộng, phía trước mở ra thung lũng, phía sau tựa núi, tạo nên cảnh quan trang nghiêm, tĩnh tại.

Hệ thống kiến trúc gồm tiền tế, trung từ, hậu cung và các công trình phụ trợ được gìn giữ theo cấu trúc truyền thống, đáp ứng nhu cầu hành lễ và tham quan. Giá trị nổi bật của di tích không chỉ nằm ở yếu tố thờ tự mà còn ở chiều sâu biểu tượng giáo dục, tôn vinh đạo làm thầy và tinh thần trọng học.

Đại diện đơn vị quản lý di tích cho biết, ngay từ trước Tết Nguyên đán, công tác chỉnh trang cảnh quan, vệ sinh môi trường, tu bổ các hạng mục nhỏ, rà soát hệ thống đón tiếp được triển khai đồng bộ để chuẩn bị mùa lễ hội đầu xuân. Các tuyến đường lên đền, khu vực sân hành lễ, không gian tổ chức khai bút, cho chữ được bố trí lại theo hướng khoa học, bảo đảm vừa trang nghiêm, vừa thuận tiện cho du khách.

Những năm gần đây, lượng du khách trẻ đến tham quan, tìm hiểu thân thế và sự nghiệp của danh sư Chu Văn An ngày càng tăng. Nhiều trường học, câu lạc bộ, nhóm học sinh, sinh viên lựa chọn hành trình du xuân kết hợp học sử, leo núi, trải nghiệm không gian di tích như một hoạt động ngoại khóa đầu năm. Chính sự giao thoa giữa cảnh quan sinh thái và chiều sâu văn hóa tạo nên sức hút riêng cho khu di tích Phượng Hoàng. Giá trị cốt lõi của đền thờ Chu Văn An là giáo dục. Du khách đến đây không chỉ dâng hương mà còn tìm điểm tựa tinh thần về đạo học, đạo làm người. Vì vậy, công tác chuẩn bị lễ khai bút đầu xuân luôn được đặt trong yêu cầu giữ gìn sự tôn nghiêm, chuẩn mực.

Sẵn sàng cho ngày khai bút đầu xuân

Điểm nhấn của mùa xuân tại phường Chu Văn An là lễ khai bút và hoạt động xin chữ đầu năm tại đền thờ Chu Văn An. Theo kế hoạch, lễ khai bút Xuân Bính Ngọ 2026 dự kiến vào mùng 8 tháng Giêng (tức 24/02/2026) với đầy đủ các nghi lễ truyền thống.

Theo bà Nguyễn Thị Hòa, Phó Chủ tịch UBND phường Chu Văn An, kịch bản phần lễ được xây dựng chi tiết, gồm các nghi thức: Cáo yết, tế khai xuân, dâng hương, đọc văn tế và thực hiện nghi thức khai bút trên lễ đài. Công tác phối hợp giữa chính quyền địa phương, đơn vị quản lý di tích và các câu lạc bộ thư pháp được triển khai từ sớm nhằm bảo đảm tính chuẩn mực và chiều sâu văn hóa cho sự kiện. Công tác chuẩn bị chú trọng từng chi tiết nghi lễ, từ nội dung chữ khai bút, người thực hiện nghi thức đến không gian tổ chức, để giữ đúng tinh thần tôn sư trọng đạo.

Lễ khai bút không đơn thuần là hoạt động trình diễn mà mang ý nghĩa mở đầu cho một năm học tập, rèn luyện, hướng đến những giá trị tốt đẹp. Theo kế hoạch, phần khai bút chữ Hán Nôm sẽ thể hiện bốn đại tự mang thông điệp chính trực, sáng rõ, được viết theo lối hành thư trên giấy xuyến chỉ khổ lớn, sử dụng mực son đỏ. Tiếp đó là phần khai bút chữ quốc ngữ với những cụm từ mang ý nghĩa sâu sắc “Tinh hoa, hội tụ, nhân hòa, cường thịnh, phồn vinh, thành công, hồng phát”. Các bức chữ sau nghi lễ sẽ được dâng tại đền, như một hình thức “trình chữ” trước "cửa Thầy".

Cùng với phần lễ là không gian giao lưu thư pháp và cho chữ đầu xuân. Khu vực cho chữ được bố trí riêng với sự tham gia của các nhà thư pháp, câu lạc bộ chữ Hán Nôm và thư pháp Việt. Theo các ông đồ tham gia, những chữ được xin nhiều vẫn xoay quanh các giá trị cốt lõi. Học sinh, sinh viên thường chọn chữ “Học”, “Chí”; người làm kinh doanh chọn “Tín”, “Phát”; người cao tuổi chuộng “An”, “Thọ”. Việc xin chữ vì thế không chỉ là cầu may mà còn là một cách tự nhắc mình về phương châm sống và hành động.

Từ nghi thức đầu xuân, lễ khai bút và xin chữ tại phường Chu Văn An đang dần định hình thành sản phẩm văn hóa đặc trưng, kết hợp giữa nghi lễ truyền thống và trải nghiệm du xuân học thuật, du lịch./.

Trích nguồn: Báo HP