Đổi mới việc theo dõi, đôn đốc và giám sát các cơ quan có thẩm quyền trong việc giải quyết kiến nghị của cử tri

Đồng chí Lã Thanh Tân, Ủy viên Thành ủy, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách thành phố, đại diện Đoàn thành phố Hải Phòng đã có bài phát biểu với chủ đề “ Đổi mới việc theo dõi, đôn đốc và giám sát các cơ quan có thẩm quyền của Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng trong việc giải quyết kiến nghị của cử tri”. Ban biên tập xin trân trọng giới thiệu bài phát biểu của đồng chí Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách thành phố Hải Phòng.

«Kính thưa các đồng chí lãnh đạo Uỷ ban Dân nguyện và Giám sát!

Kính thưa các vị đại biểu Quốc hội!

Kính thưa các vị đại biểu tham dự Hội nghị!

Được sự đồng ý của Ban tổ chức, trong khuôn khổ nội dung Hội nghị về công tác dân nguyện và giám sát năm 2026 do Uỷ ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội tổ chức, tôi xin trình bày một số ý kiến tham luận về việc “Đổi mới việc theo dõi, đôn đốc và giám sát các cơ quan có thẩm quyền trong việc giải quyết, trả lời kiến nghị của cử tri” như sau:

Kính thưa toàn thể các đồng chí!

Tiếp xúc cử tri là một trong những kênh quan trọng để đại biểu Quốc hội nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, đồng thời là phương thức để cử tri tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật, quyết định những vấn đề quan trọng và giám sát hoạt động của bộ máy nhà nước.

Tuy nhiên, theo tôi, giá trị của hoạt động tiếp xúc cử tri không chỉ nằm ở việc ghi nhận và chuyển tải kiến nghị, mà quan trọng hơn là kiến nghị đó được giải quyết như thế nào và kết quả giải quyết có thực sự đáp ứng yêu cầu chính đáng của cử tri hay không.

Vì vậy, theo dõi, đôn đốc và giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri chính là khâu nối từ tiếng nói của cử tri đến hành động của cơ quan nhà nước. Nếu chỉ dừng ở việc chuyển kiến nghị và nhận văn bản trả lời thì mới hoàn thành về mặt thủ tục; còn nếu theo dõi được tiến độ, đánh giá được chất lượng trả lời, kiểm chứng được kết quả thực tế và xử lý được những vấn đề tồn đọng thì công tác dân nguyện mới thực sự có hiệu quả.

Thực tiễn năm 2025 cho thấy khối lượng kiến nghị, phản ánh và vụ việc cần theo dõi là rất lớn. Đối với các Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội, đã tiếp nhận 3.783 lượt người với 3.240 vụ việc; tổng số đơn tiếp nhận là hơn 30.000 đơn.

Đáng chú ý, trong 595 vụ việc được chuyển đến các cơ quan hành chính, tòa án, viện kiểm sát, mới có 343 vụ việc được giải quyết hoặc trả lời, còn 252 vụ việc đang tiếp tục được giải quyết. Trong 339 vụ việc chuyển đến các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân, có 159 vụ việc được giải quyết hoặc trả lời, trong khi 180 vụ việc vẫn đang được xem xét.

Những con số này đặt ra một vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn: “đã trả lời” chưa đồng nghĩa với “đã giải quyết”.

Một văn bản trả lời có thể đúng thẩm quyền, đúng quy định nhưng mới dừng ở việc giải thích chính sách hoặc thông tin quá trình xử lý, trong khi vấn đề cử tri phản ánh vẫn còn tồn tại trên thực tế. Do đó, thước đo hiệu quả không nên chỉ là có bao nhiêu kiến nghị được chuyển, có bao nhiêu văn bản được trả lời, mà phải là bao nhiêu vấn đề đã được giải quyết thực chất, vấn đề nào còn tồn đọng, nguyên nhân ở đâu và trách nhiệm thuộc về cơ quan nào.

Từ thực tiễn đó, tôi cho rằng cần tập trung vào một số đổi mới sau:

Thứ nhất, chuyển từ theo dõi văn bản trả lời sang theo dõi kết quả giải quyết.

Mỗi kiến nghị cần được quản lý với các trạng thái rõ ràng: đã tiếp nhận, đang xử lý, đã có văn bản trả lời, đã có phương án hoặc lộ trình thực hiện và đã giải quyết.

Khi nhận văn bản trả lời, cần đặt ra những câu hỏi rất cụ thể: Ai chịu trách nhiệm? Đã thực hiện việc gì? Kết quả cụ thể ra sao? Nếu chưa hoàn thành thì khi nào hoàn thành? Có cần cơ quan khác phối hợp hay không?

Theo tôi, cần phân biệt rõ ba trường hợp: “đã giải quyết”; “đã có phương án, lộ trình giải quyết”; và “chưa có cơ sở giải quyết”. Đây là cơ sở để đánh giá đúng thực chất kết quả giải quyết kiến nghị của cử tri.

Thứ hai, đổi mới phương thức đôn đốc theo tiến độ và mức độ rủi ro.

Không nên đôn đốc tất cả các kiến nghị với cùng một mức độ. Cần ưu tiên những vụ việc liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân; được kiến nghị nhiều lần; kéo dài qua nhiều kỳ; liên quan nhiều cơ quan hoặc có nguy cơ phát sinh khiếu nại, tố cáo.

Có thể phân loại theo các mức: bình thường - cần theo dõi - có nguy cơ quá hạn - quá hạn. Đối với vụ việc có nguy cơ cao, cần chuyển từ việc nhắc tiến độ bằng văn bản sang làm việc trực tiếp, yêu cầu làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và thời hạn xử lý.

Thứ ba, tăng cường hậu kiểm sau khi có văn bản trả lời.

Đây là khâu có ý nghĩa quyết định để tránh tình trạng hồ sơ kết thúc trên giấy nhưng vấn đề vẫn tồn tại trong thực tế.

Hậu kiểm không nhất thiết phải tổ chức thành một cuộc giám sát lớn. Có thể thực hiện thông qua yêu cầu cung cấp tài liệu, xác minh thông tin, làm việc với cơ quan thực hiện hoặc tiếp nhận phản hồi của cử tri.

Đối với những vụ việc đã có cam kết về thời hạn, cần xác định rõ mốc kiểm tra. Nếu quá thời hạn mà chưa thực hiện thì phải chuyển sang trạng thái tiếp tục đôn đốc hoặc giám sát.

Thứ tư, từ quản lý từng kiến nghị chuyển sang nhận diện nhóm vấn đề để phục vụ giám sát.

Một kiến nghị riêng lẻ có thể chỉ là một vụ việc. Nhưng nếu cùng một nội dung xuất hiện ở nhiều địa bàn, được cử tri phản ánh nhiều lần hoặc liên quan đến nhiều cơ quan thì cần đặt câu hỏi: đây còn là vụ việc cá biệt hay đã trở thành vấn đề quản lý, vấn đề chính sách?

Thực tiễn theo dõi năm 2025 cho thấy đất đai và môi trường là những nhóm vấn đề nổi bật. Nếu được phân tích, tổng hợp có hệ thống, dữ liệu dân nguyện sẽ trở thành nguồn thông tin quan trọng để lựa chọn nội dung giám sát, xác định đối tượng giám sát và đặt vấn đề giám sát sát với thực tiễn.

Theo đó, cần hình thành một chuỗi liên thông:

Kiến nghị cá biệt → nhóm kiến nghị → vấn đề nổi lên → xác định nguyên nhân → lựa chọn nội dung giám sát → kiến nghị xử lý → theo dõi việc thực hiện.

Đây cũng là cách để công tác dân nguyện và hoạt động giám sát không vận hành thành hai quy trình tách biệt, mà bổ trợ trực tiếp cho nhau.

Thứ năm, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu số về kiến nghị cử tri.

Mỗi kiến nghị cần có một mã theo dõi thống nhất, được quản lý xuyên suốt từ khi tiếp nhận đến khi kết thúc. Dữ liệu cần thể hiện tối thiểu: nội dung, địa bàn, lĩnh vực, cơ quan có thẩm quyền, thời điểm chuyển, thời hạn, văn bản trả lời, kết quả thực hiện, trạng thái hậu kiểm và lịch sử đôn đốc.

Hệ thống cần có khả năng cảnh báo các vụ việc sắp quá hạn, đã quá hạn, được kiến nghị nhiều lần hoặc có nhiều cơ quan cùng tham gia xử lý. Khi đó, công tác dân nguyện sẽ chuyển dần từ quản lý hồ sơ, văn bản sang quản lý tiến độ, trách nhiệm và kết quả.

Từ những vấn đề trên, tôi xin đề xuất một số nội dung:

Một là, tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn về theo dõi, đôn đốc và giám sát việc giải quyết kiến nghị cử tri, trong đó phân biệt rõ “trả lời” với “giải quyết” và xác định tiêu chí đánh giá kết quả cuối cùng.

Hai là, nghiên cứu xây dựng quy trình thống nhất về quản lý vòng đời kiến nghị, từ tiếp nhận, phân loại, chuyển xử lý, theo dõi, đôn đốc đến hậu kiểm và phản hồi cử tri.

Ba là, tăng cường trách nhiệm giải trình đối với những kiến nghị chậm giải quyết, kéo dài hoặc đã được yêu cầu nhiều lần nhưng chưa có kết quả.

Bốn là, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu số về kiến nghị cử tri, phục vụ theo dõi tiến độ, cảnh báo quá hạn và phân tích các nhóm vấn đề.

Năm là, đưa kết quả theo dõi, đôn đốc và hậu kiểm kiến nghị cử tri trở thành một nguồn thông tin chính thức phục vụ xây dựng chương trình giám sát của Đoàn đại biểu Quốc hội.

Sáu là, tăng cường bồi dưỡng kỹ năng cho đại biểu và cán bộ tham mưu về đánh giá văn bản trả lời, phân tích dữ liệu dân nguyện, xác định trách nhiệm và theo dõi kết quả sau giám sát.

Kính thưa các đồng chí,

Tôi cho rằng đổi mới công tác theo dõi, đôn đốc và giám sát kiến nghị cử tri trước hết phải bắt đầu từ việc thay đổi cách nhìn về “kết quả giải quyết”.

Điểm kết thúc của quy trình không nên là “có văn bản trả lời”, mà phải là “có kết quả giải quyết được kiểm chứng”.

Từ đó, có thể khái quát phương thức đổi mới bằng một chuỗi:

Tiếp nhận đúng - phân loại sâu - giao trách nhiệm rõ - theo dõi tiến độ - đôn đốc có trọng tâm - thẩm tra trả lời - hậu kiểm kết quả - chuyển hóa thành giám sát - phản hồi đầy đủ cho cử tri.

Nếu thực hiện được chuỗi này, công tác dân nguyện sẽ không chỉ dừng ở việc chuyển tải tiếng nói của cử tri mà trở thành một công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả giám sát của Quốc hội, tăng trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước và bảo đảm những vấn đề chính đáng của cử tri được giải quyết thực chất hơn.

Xin trân trọng cảm ơn các đồng chí và toàn thể Hội nghị !”