Từ tinh gọn bộ máy đến nâng cao chất lượng phục vụ

Tinh gọn phải đi liền với nâng cao năng lực quản trị

Thông điệp đầu tiên từ phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là phải chuyển mạnh từ “sắp xếp xong bộ máy” sang “vận hành tốt bộ máy”. Sắp xếp tổ chức là cần thiết, thậm chí là điều kiện mở đường, nhưng đó chưa phải đích đến. Đích đến phải là một nền quản trị tốt hơn, một hệ thống chính trị vận hành thông suốt hơn, một chính quyền hành động hiệu quả hơn và một nền công vụ thực sự lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Nếu chỉ dừng lại ở việc báo cáo đã giảm bao nhiêu đầu mối, đã sắp xếp được bao nhiêu tổ chức, đã chuyển giao bao nhiêu nhiệm vụ, thì mới chỉ nhìn thấy phần “hình hài” của cải cách. Điều cần nhìn sâu hơn là bộ máy mới có khắc phục được tình trạng chồng chéo, đùn đẩy, né tránh trách nhiệm hay không; thủ tục có nhanh hơn không; người dân có bớt phải đi lại không; doanh nghiệp có giảm chi phí thời gian, chi phí cơ hội không; cấp cơ sở có đủ năng lực giải quyết công việc phát sinh hằng ngày hay không. Chính từ những câu hỏi ấy, cải cách tổ chức bộ máy mới đi vào thực chất.

Thông điệp này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu tăng trưởng cao hơn, năng lực cạnh tranh lớn hơn, chất lượng phục vụ công tốt hơn. Một bộ máy cồng kềnh sẽ làm chậm cơ hội phát triển; nhưng một bộ máy tinh gọn mà vận hành chưa nhịp nhàng cũng chưa thể đáp ứng kỳ vọng. Vì vậy, tinh gọn phải đi liền với nâng cao năng lực quản trị. Ổn định tổ chức phải đi liền với đổi mới phương thức làm việc. Phân công nhiệm vụ phải đi liền với đo lường kết quả. Cải cách không thể chỉ là “sắp xếp lại”, mà phải là “làm tốt hơn”.

Phân cấp, phân quyền đi cùng điều kiện thực thi và kiểm soát quyền lực

Thông điệp thứ hai rất đáng chú ý là phân cấp, phân quyền phải đi cùng điều kiện thực thi và kiểm soát quyền lực. Đây là điểm chạm đúng vào một trong những vấn đề lớn nhất hiện nay. Chúng ta đều thống nhất rằng phải phân cấp mạnh hơn, trao quyền nhiều hơn cho địa phương, cơ sở, bởi cấp gần dân nhất mới hiểu rõ nhất đời sống của dân, nhu cầu của dân, những điểm nghẽn của thực tiễn. Nhưng giao quyền không thể chỉ là chuyển việc từ cấp trên xuống cấp dưới. Giao quyền phải đi cùng giao nguồn lực, giao công cụ, giao dữ liệu, giao con người, giao cơ chế và đồng thời thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp.

Nếu chỉ giao việc mà không giao đủ điều kiện, cấp dưới rất khó làm, cán bộ rất khó thực thi. Thực tế có nơi nhiệm vụ được chuyển xuống nhanh, nhưng cán bộ chưa được đào tạo kịp; thủ tục được phân cấp nhưng phần mềm, dữ liệu, hạ tầng chưa liên thông; thẩm quyền được giao nhưng nguồn lực tài chính chưa tương xứng; yêu cầu phục vụ cao hơn nhưng điều kiện làm việc ở cơ sở còn thiếu thốn. Khi đó, phân cấp có thể trở thành áp lực, thậm chí thành rủi ro cho cán bộ thực thi.

Nếu phân cấp mạnh mà thiếu kiểm tra, giám sát, thiếu tiêu chí đánh giá, thiếu cơ chế kiểm soát quyền lực thì cũng dễ phát sinh sai phạm, lạm quyền hoặc tâm lý vừa làm vừa sợ, không dám quyết, không dám chịu trách nhiệm. Vì thế, phân cấp đúng nghĩa phải là phân cấp có trách nhiệm, có điều kiện, có giám sát và có bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Đây chính là cách để biến chủ trương đúng thành kết quả đúng trong đời sống.

Thông điệp này càng có ý nghĩa khi chính quyền cấp xã đang đảm nhận nhiều nhiệm vụ mới. Cấp xã là nơi gần dân nhất, nơi người dân gặp chính quyền nhiều nhất, nơi mọi chính sách dù lớn đến đâu cũng phải đi qua để trở thành dịch vụ công, thành thủ tục hành chính, thành sự hài lòng hay chưa hài lòng của người dân. Nếu cấp xã yếu, toàn bộ mô hình vận hành sẽ bị nghẽn. Nếu cấp xã mạnh, được trang bị đầy đủ về nhân lực, tài chính, dữ liệu, hạ tầng số và cơ chế hỗ trợ chuyên môn, thì cải cách sẽ chạm được vào đời sống hằng ngày của Nhân dân.

Bộ máy mạnh hơn, hiệu quả hơn và phục vụ nhân dân tốt hơn

Thông điệp thứ ba, cũng là thông điệp bao trùm, là mục tiêu cuối cùng của cải cách bộ máy không phải để có một hệ thống “ít đầu mối hơn” một cách cơ học, mà để xây dựng một bộ máy mạnh hơn, thông suốt hơn, trách nhiệm hơn, hiệu quả hơn và phục vụ nhân dân tốt hơn. Đây là thước đo cao nhất của mọi cuộc cải cách. Bộ máy không tồn tại vì chính bộ máy. Bộ máy tồn tại để phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, kiến tạo phát triển, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc và tạo điều kiện cho từng người dân được thụ hưởng thành quả phát triển.

Một nền quản trị hiện đại không chỉ cần cơ cấu hợp lý, mà còn cần phương thức lãnh đạo, phương thức quản lý, phương thức điều hành và phương thức tổ chức thực hiện hiện đại. Điều đó đòi hỏi chuyển mạnh từ tư duy hành chính sang tư duy phục vụ; từ quản lý bằng hồ sơ, giấy tờ rời rạc sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ đánh giá bằng khối lượng công việc sang đánh giá bằng chất lượng tác động; từ kiến nghị chung chung sang kiến nghị rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ lộ trình, rõ địa chỉ.

Ở đây, chuyển đổi số và dữ liệu không chỉ là công cụ kỹ thuật, mà là nền tảng của quản trị mới. Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng thể chế phù hợp, con người phù hợp và văn hóa công vụ phù hợp. Một phần mềm tốt không thể thay thế một tinh thần phục vụ kém; một cơ sở dữ liệu lớn không thể bù đắp cho sự thiếu trách nhiệm; một mô hình tổ chức mới không thể thành công nếu thói quen làm việc cũ vẫn còn nguyên.

Vì vậy, điều quan trọng sau một năm vận hành mô hình mới là phải nhìn thẳng vào thực tiễn. Nơi nào làm tốt cần được biểu dương, nhân rộng. Nơi nào còn lúng túng phải được chỉ rõ nguyên nhân. Chỉ khi dám nhìn thẳng, nói thật, đánh giá đúng thì mới có thể điều chỉnh kịp thời và tạo niềm tin xã hội.

Chúng ta đang đứng trước yêu cầu phải phát triển nhanh hơn, bền vững hơn, sáng tạo hơn, hội nhập sâu hơn. Muốn vậy, bộ máy phải đủ năng lực dẫn dắt phát triển. Một quốc gia không thể bứt phá nếu bộ máy chậm hơn đời sống, chính sách chậm hơn thực tiễn, thủ tục chậm hơn cơ hội, cán bộ sợ trách nhiệm hơn khát vọng hành động. Ngược lại, khi bộ máy thông suốt, thể chế minh bạch, trách nhiệm rõ ràng, quyền hạn đi đôi với nguồn lực, người dân và doanh nghiệp sẽ cảm nhận được cải cách không phải trong báo cáo, mà trong từng công việc cụ thể của mình.

Cải cách tổ chức bộ máy phải đi đến cùng, nhưng đi đến cùng không có nghĩa là chỉ hoàn thành việc sắp xếp, mà là làm cho bộ máy ấy vận hành tốt hơn mỗi ngày. Phân cấp phải mạnh, nhưng phải đủ điều kiện để cấp dưới làm được việc. Kiểm soát phải chặt, nhưng không làm triệt tiêu tinh thần dám làm. Bộ máy phải gọn, nhưng quan trọng hơn là phải mạnh. Chính quyền phải gần dân, nhưng quan trọng hơn là phải giải quyết được việc của dân.

Đó cũng là yêu cầu của một nền quản trị quốc gia hiện đại: hiệu năng trong tổ chức, hiệu lực trong thực thi, hiệu quả trong phục vụ và nhân văn trong mục tiêu. Khi cải cách bộ máy được đặt trên nền tảng ấy, chúng ta không chỉ có một hệ thống chính trị tinh gọn hơn, mà còn đủ sức dẫn dắt đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với niềm tin, bản lĩnh và khát vọng lớn hơn.

(Theo Báo đại biểu nhân dân điện tử)