Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội Toạ đàm lấy ý kiến về dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) tại Hải Phòng

Phát biểu khai mạc tại Tọa đàm, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Xã hội Đặng Xuân Phương khẳng định qua hơn 12 năm thi hành, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 và các văn bản hướng dẫn đã chứng minh vị trí, vai trò quan trọng trong việc giải quyết mâu thuẫn ngay trong nội bộ Nhân dân. Tuy nhiên, thực tiễn đã bộc lộ những hạn chế khi một số quy định không còn phù hợp, chưa đáp ứng được sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh mới. Việc nghiên cứu, sửa đổi luật lần này nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, nhu cầu xã hội, đồng thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng tại các Nghị quyết số 27-NQ/TW, Nghị quyết số 66-NQ/TW, Nghị quyết số 57-NQ/TW và bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đồng chí cũng thông tin thêm, tại Nghị quyết số 134/NQ-CP ngày 21/5/2026, Chính phủ đã thông qua năm chính sách cốt lõi của dự án luật nhằm bổ sung quy định về chỉ định, quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên; xác định rõ phạm vi tham gia của người được mời; quy định về yêu cầu công nhận kết quả hòa giải thành; ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan.

Tham gia Tọa đàm, các đại biểu và chuyên gia đã tập trung thảo luận sâu vào các nhóm chính sách lớn được đề xuất đưa vào dự thảo luật. Có ý kiến thẳng thắn chỉ ra rằng một số quy định như việc bầu tổ hòa giải trên thực tế còn mang tính hình thức, chưa đạt hiệu quả cao, do đó việc bổ sung hình thức lấy ý kiến bầu hòa giải viên là cần thiết. Vai trò giám sát, đánh giá hiệu quả của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc đối với các tổ hòa giải cũng là nội dung được đề nghị bổ sung cơ chế cụ thể hơn nhằm đi sát với thực tế. Dự thảo Luật cần giữ vững bản chất tự quản, tự nguyện của hoạt động hòa giải, không hành chính hóa đội ngũ và không máy móc áp dụng một mô hình chung cho mọi thôn, tổ dân phố. Có ý kiến đặt vấn đề cần đặc biệt lưu ý ranh giới giữa hòa giải và xử lý vi phạm pháp luật; đối với các vụ việc có dấu hiệu bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em hay nguy cơ gây mất an ninh trật tự, hòa giải viên phải biết điểm dừng để kịp thời chuyển thông tin đến cơ quan có thẩm quyền nhằm bảo vệ người yếu thế. Đặc biệt, vấn đề ứng dụng công nghệ thông tin, thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động hòa giải ở cơ sở được nhận định là xu hướng tất yếu nhưng phải đúng mức, đúng bản chất, không nên lạm dụng hình thức trực tuyến làm mất đi tính nhân văn, mềm dẻo của công tác hòa giải, đồng thời phải có giải pháp bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật đời tư. 

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là nguồn kinh phí bảo đảm cho công tác hòa giải. Nhiều ý kiến đề xuất quy định cụ thể, thống nhất mức chi trả thù lao theo vụ, việc nhằm chấm dứt tình trạng chi trả không đồng đều, phụ thuộc vào ngân sách từng địa phương, có ý kiến đề xuất có thể sử dụng một phần kinh phí xã hội hoá cho hoạt động hòa giải ở cơ sở, tuy nhiên cần được cân nhắc tránh làm giảm tính tự nguyện, khách quan của hoạt động và làm phát sinh chi phí không chính thức...

Phát biểu tại cuộc Toạ đàm, Phó trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga nhận định công tác hòa giải ở cơ sở luôn nhận được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của cấp ủy và chính quyền thành phố Hải Phòng. Tính đến thời điểm tháng 7/2026, sau khi thực hiện sắp xếp, tổ chức lại các thôn và tổ dân phố, toàn thành phố hiện có 2.512 tổ hòa giải với tổng số 16.479 hòa giải viên. Đội ngũ này có lực lượng nòng cốt là các Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng, Tổ phó Tổ dân phố, Trưởng ban công tác Mặt trận cùng đại diện các hội đoàn thể như Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh... Đây đều là những người có uy tín, phẩm chất đạo đức mẫu mực và có khả năng thuyết phục, vận động Nhân dân chấp hành tốt pháp luật.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, các Tổ hòa giải trên địa bàn thành phố đã tiếp nhận tổng cộng 559 vụ việc, trong đó hòa giải thành công 427 vụ việc, đạt tỷ lệ 77,78%. Đáng chú ý, các mâu thuẫn tranh chấp chủ yếu tập trung ở lĩnh vực đất đai với 331 vụ (chiếm 59,2%), lĩnh vực hôn nhân gia đình 39 vụ (chiếm 6,97%) và các lĩnh vực khác chiếm 36,83%. Kết quả này đã góp phần quan trọng trong việc giảm tải áp lực cho các cơ quan hành chính và cơ quan tư pháp, đồng thời tiết kiệm đáng kể thời gian, công sức và nhân lực cho xã hội.

Bên cạnh những điểm sáng, lãnh đạo Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố cũng nhìn nhận thực tế công tác hòa giải tại cơ sở vẫn đang đối mặt với không ít rào cản về cơ chế hỗ trợ, tổ chức thực hiện và nguồn lực bảo đảm. Đối với những khó khăn thuộc thẩm quyền của địa phương, Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố sẽ tổng hợp, kiến nghị trực tiếp tới Thành ủy, HĐND và UBND thành phố nhằm sớm có giải pháp tháo gỡ. Đối với những vướng mắc mang tính căn cơ thuộc thẩm quyền Trung ương, đặc biệt là yêu cầu về sự đồng bộ của hệ thống pháp luật, cơ chế tạo điều kiện cho Tổ hòa giải, quy định rõ quyền lợi, nghĩa vụ của hòa giải viên và trách nhiệm của các cơ quan liên quan, Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng kiến nghị Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cùng cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu sâu, tiếp thu nghiêm túc để hoàn thiện dự thảo Luật./.

(Theo Cổng thông tin điện tử thành phố)