Tiến sĩ Nguyễn Thị Việt Nga, Phó
Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng
Trong bất kỳ hệ thống
chính trị nào, quyền lực luôn có xu hướng bị lạm dụng nếu không được kiểm soát
hiệu quả.
Trong bài phát biểu bế
mạc Hội nghị Trung ương 2 (khóa XIV), Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặt công
tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, lãng
phí, tiêu cực vào vị trí đặc biệt quan trọng, không chỉ là nhiệm vụ thường
xuyên, cấp bách, mà còn là nền tảng để củng cố niềm tin của nhân dân, bảo đảm ổn
định chính trị - xã hội và kiến tạo môi trường phát triển lành mạnh.
Những chỉ đạo này không
chỉ mang ý nghĩa định hướng trước mắt mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược đối với
tiến trình hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng quản trị quốc gia trong
giai đoạn mới.
Quyền lực luôn có xu hướng
bị lạm dụng nếu không được kiểm soát hiệu quả
Trước hết, cần nhìn nhận
rõ rằng, trong bất kỳ hệ thống chính trị nào, quyền lực luôn có xu hướng bị lạm
dụng nếu không được kiểm soát hiệu quả.
Thực tiễn Việt Nam thời
gian qua cho thấy, mặc dù công cuộc phòng, chống tham nhũng đã đạt nhiều kết quả
nổi bật, xử lý nghiêm nhiều vụ việc lớn, nhưng nguy cơ "tha hóa quyền lực"
vẫn hiện hữu, thậm chí có thể tinh vi hơn trong bối cảnh kinh tế - xã hội ngày
càng phức tạp, yêu cầu quản trị ngày càng cao. Do đó, việc Tổng Bí thư nhấn mạnh
yêu cầu "thiết kế thể chế để không thể tham nhũng" cho thấy một bước
phát triển mới trong tư duy: Chuyển từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ gốc, từ
kiểm soát hành vi sang kiểm soát quyền lực.
Điểm cốt lõi trong chỉ
đạo này là tiếp cận đồng bộ ba trụ cột "không thể - không dám - không muốn".
"Không thể" là yêu cầu về thể chế, luật pháp, quy trình, cơ chế phải
đủ chặt chẽ để bịt kín các kẽ hở. "Không dám" là sức răn đe của kỷ luật,
kỷ cương, của việc xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm. Còn "không muốn"
là yếu tố văn hóa, đạo đức công vụ khi cán bộ thực sự thấm nhuần trách nhiệm,
danh dự và liêm chính. Đây chính là cách tiếp cận toàn diện, vừa "trị"
vừa "phòng", vừa "cứng" vừa "mềm", phản ánh tư duy
quản trị hiện đại.
Nâng cấp toàn diện hệ
thống kiểm tra, giám sát
Một điểm đặc biệt quan
trọng khác trong chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm là yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa
"kỷ luật nghiêm minh" với "tính nhân văn và mục tiêu phát triển".
Điều này cho thấy một nhận thức rất sâu sắc: Phòng, chống tham nhũng không thể
tách rời khỏi yêu cầu thúc đẩy đổi mới, sáng tạo.
Nếu chỉ nhấn mạnh kiểm
soát, siết chặt mà thiếu cơ chế bảo vệ, rất dễ dẫn đến tâm lý e dè, né tránh,
không dám làm của đội ngũ cán bộ. Thực tế đã có những giai đoạn, ở một số nơi,
xuất hiện biểu hiện "sợ sai", "đùn đẩy trách nhiệm", làm chậm
tiến độ công việc, ảnh hưởng đến cơ hội phát triển.
Chính vì vậy, việc Tổng
Bí thư yêu cầu "thiết lập và vận hành hiệu quả các cơ chế bảo vệ cán bộ
năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích
chung" có ý nghĩa như một thông điệp giải tỏa tâm lý và định hướng hành động.
Đây là điểm nhấn mang tính đột phá, thể hiện sự chuyển dịch từ tư duy "quản
lý rủi ro bằng cách tránh rủi ro" sang "quản lý rủi ro bằng cách kiểm
soát và chấp nhận rủi ro có kiểm soát". Một nền hành chính năng động không
thể tồn tại nếu mọi quyết định đều bị chi phối bởi nỗi sợ.
Tuy nhiên, để cơ chế
này vận hành hiệu quả, điều quan trọng là phải phân định rạch ròi giữa
"sai phạm do động cơ vụ lợi" và "sai sót trong quá trình thử
nghiệm, đổi mới". Đây là một ranh giới không dễ xác định, đòi hỏi hệ thống
pháp luật phải rõ ràng, minh bạch, đồng thời đội ngũ thực thi phải có bản lĩnh,
trình độ và sự công tâm. Nếu không làm tốt điều này, hoặc là sẽ bỏ lọt sai phạm,
hoặc là lại vô tình "đánh đồng" giữa tiêu cực và sáng tạo, khiến chủ
trương đúng đắn không đi vào cuộc sống.
Ở góc độ rộng hơn, những
chỉ đạo của Tổng Bí thư còn đặt ra yêu cầu nâng cấp toàn diện hệ thống kiểm
tra, giám sát. Không chỉ là tăng cường thanh tra, kiểm tra sau khi sự việc xảy
ra, mà phải xây dựng các cơ chế giám sát thường xuyên, liên tục, đa chiều - từ
bên trong hệ thống chính trị đến sự tham gia của xã hội, của nhân dân và báo
chí. Kiểm soát quyền lực không thể chỉ dựa vào một cơ quan, mà phải là một mạng
lưới kiểm soát chặt chẽ, trong đó quyền lực được "soi chiếu" từ nhiều
phía.
Đặc biệt, trong bối cảnh
chuyển đổi số, việc ứng dụng công nghệ để tăng tính minh bạch, truy vết và công
khai thông tin sẽ là một công cụ quan trọng. Khi các quy trình được số hóa, dữ
liệu được kết nối, thì không gian cho tham nhũng, tiêu cực sẽ bị thu hẹp đáng kể.
Đây cũng là một hướng đi phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện
đại.
Trong giai đoạn tới,
khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao, hội nhập sâu rộng và chuyển đổi mạnh
mẽ mô hình phát triển, thì yêu cầu về một nền quản trị liêm chính, hiệu quả
càng trở nên cấp thiết. Công tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực vì thế
không chỉ là "lá chắn" chống tiêu cực, mà còn là "đòn bẩy"
thúc đẩy đổi mới và phát triển.
Từ góc nhìn đó, có thể
khẳng định những chỉ đạo của Tổng Bí thư không chỉ là sự tiếp nối quyết tâm
chính trị trong phòng, chống tham nhũng, mà còn mở ra một giai đoạn mới, giai
đoạn mà kiểm soát quyền lực được thiết kế như một hệ thống thông minh, cân bằng
giữa kỷ luật và sáng tạo, giữa kiểm soát và phát triển. Và chính trong sự cân bằng
đó, nền tảng cho một quốc gia phát triển bền vững sẽ được hình thành và củng cố./.
(Theo
Báo Người lao động điện tử)