Luật
Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 đã mở rộng thêm quyền hạn cho
cấp xã. Sau một tuần chính thức vận hành bộ máy mới, một số địa phương đã gặp
phải những vướng mắc, băn khoăn. Quy định mới, dù được kỳ vọng vẫn cần thời
gian để thấm dần vào thực tiễn. Chính trong những vướng mắc đầu tiên này, càng
thấy rõ hơn nhu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, để quyền năng trao đi thực sự
trở thành động lực cho bộ máy chính quyền cơ sở gần dân, vì dân.
Áp dụng văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn
Một trong những vướng mắc được ghi nhận sớm nhất trong tuần đầu
vận hành mô hình chính quyền 2 cấp là việc thành lập Trung tâm Phục vụ hành
chính công cấp xã. Theo khoản 2 Điều 21 Luật Tổ chức chính quyền địa phương số
72/2025/QH15, HĐND xã có thẩm quyền “Quyết định thành lập, tổ chức lại, thay
đổi tên gọi, giải thể cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc Ủy ban
nhân dân cùng cấp theo quy định của pháp luật”. Quy định này được xem là bước
mở rõ ràng về mặt phân quyền, theo đó thẩm quyền quyết định thành lập Trung tâm
phục vụ hành chính công cấp xã với tư cách là tổ chức hành chính thuộc về HĐND
cấp xã. Tuy nhiên, khoản 3 Điều 7 Nghị định số 118/2025/NĐ-CP ngày 09/6/2025 về
thực hiện thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông tại bộ
phận một cửa và Cổng dịch vụ công quốc gia, thẩm quyền quyết định thành lập
Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã lại được quy định thuộc UBND xã.
Hai văn bản pháp lý cùng ban hành trong năm 2025, nhưng chưa
thực sự “nói cùng một tiếng nói”, đã và đang khiến không ít địa phương loay
hoay trong triển khai. Để giải quyết bài toán này, nhiều địa phương đã có ý
kiến phản ánh bằng văn bản lên cấp có thẩm quyền nhưng vẫn chưa rõ ràng, dẫn
đến có nơi HĐND cấp xã ra quyết định thành lập, có nơi UBND cấp xã thực hiện
thành lập Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã.
“Chìa khóa” cho vướng mắc này chính là vận dụng đúng nguyên tắc
áp dụng văn bản pháp luật mà Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định
là trong trường hợp các văn bản quy phạm pháp luật có quy định khác nhau về
cùng một vấn đề, thì áp dụng văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn. Theo đó, HĐND
cấp xã ra quyết định thành lập Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã là đúng
quy định.
Cần một hành lang pháp lý linh hoạt để chủ động
Giữa guồng quay của bộ máy mới, một câu chuyện tưởng như giản
đơn - quyết định tổ chức bao nhiêu kỳ họp HĐND trong 6 tháng cuối năm - lại trở
thành phép thử khó có lời giải rõ ràng. Bình thường, kỳ họp thường lệ giữa năm
của HĐND cấp huyện cũ diễn ra vào giữa hoặc cuối tháng 7, HĐND cấp xã diễn ra
vào khoảng cuối tháng 7, chậm thì đầu tháng 8 hàng năm. Từ ngày 1/7/2025, khi
chính thức vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, HĐND cấp huyện và cấp xã
trước đây chưa thể tổ chức kỳ họp thường lệ giữa năm. Bài toán đặt ra là xác
định rõ bao nhiêu kỳ họp thường lệ, có tổ chức kỳ họp thường lệ giữa năm hay
không cũng khiến không ít địa phương đắn đo.
Có địa phương xác định chỉ có kỳ họp thường lệ cuối năm và bỏ
qua kỳ giữa năm vì cho rằng chuẩn bị không kịp và trình tự thực hiện, việc đánh
giá tình hình kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh cũng khó khăn vì
không tổ chức cấp huyện, nhập xã không có cơ sở để lấy số liệu và cũng không
được hướng dẫn cụ thể. Có địa phương mong muốn tổ chức kỳ họp sớm để kịp gỡ
những “nút thắt” đang chờ đợi; lại có nơi muốn chờ cho đến khi kế hoạch phát
triển kinh tế - xã hội được định hình rõ ràng rồi mới bàn tính.
Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15, khoản 2
Điều 34, quy định rõ: HĐND họp mỗi năm ít nhất 2 kỳ. HĐND quyết định kế hoạch
tổ chức các kỳ họp thường lệ vào Kỳ họp thứ Nhất của HĐND đối với năm bắt đầu
nhiệm kỳ và vào kỳ họp cuối cùng của năm trước đó đối với các năm tiếp theo của
nhiệm kỳ theo đề nghị của Thường trực HĐND. Một khung pháp lý mang tính định kỳ
- nhưng trong thực tiễn, có những yêu cầu không thể chờ, cũng không dễ tìm ra
mốc thời điểm “đủ chín” để triệu tập họp, bởi việc hình thành bộ máy HĐND mới
trên cơ sở chỉ định chứ không bầu sau khi không tổ chức một cấp hành chính là
chưa có tiền lệ.
Luật mới (Luật số 72) không ấn định cụ thể mốc thời gian như
trước đây về tổ chức kỳ họp thường lệ và đột xuất mấy ngày phải làm kế hoạch,
mấy ngày để thẩm tra và triệu tập. Đối với kỳ họp thường lệ hoặc họp để quyết
định các vấn đề chuyên đề, phát sinh đột xuất liên quan đến đối tượng là Nhân
dân cần phải có thời gian chuẩn bị thoả đáng. Tuy nhiên trong xu thế “vừa chạy,
vừa xếp hàng, nhiều nơi đang lúng túng thực sự khi tham mưu kế hoạch tổ chức kỳ
họp thường lệ giữa năm của HĐND. Theo quy định và thực tiễn, không thể chỉ tổ
chức một kỳ họp thường lệ vào cuối năm, bởi HĐND cần kịp thời quyết định kế
hoạch phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh 6 tháng cuối
năm vì HĐND trước đó chưa làm, chưa kể vấn đề phân khai ngân sách, đầu tư công
sau khi vận hành chính quyền mới, HĐND phải thực hiện đúng vai, chờ đến cuối
năm mới quyết định thì sẽ không
đúng và không phù hợp. Một số phản ánh
của cơ sở còn rất phân vân giữa cái cần làm ngay và cái cần đúng luật. Do đó HĐND
cơ sở rất cần một hành lang pháp lý linh hoạt - đủ để chủ động, nhưng không
vượt khỏi nền của kỷ cương./.
Báo Đại biểu Nhân dân