Hải Phòng trước bài toán điều chỉnh tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng

Phương án với những nơi đã giải phóng mặt bằng:

Đại biểu Phạm Thuý Chinh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội bày tỏ băn khoăn về nguy cơ lãng phí với những nơi đã thực hiện giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án nhưng nay lại điều chỉnh chủ trương đầu tư. Theo đại biểu, mức đầu tư sơ bộ cho dự án này hiện nay tăng khoảng 86.000 tỷ đồng. Trong đó, chi phí đầu tư xây lắp, thiết bị tăng khoảng 42%, chi phí giải phóng mặt bằng, tái định cư tăng gấp đôi. Hiện thành phố Hải Phòng và tỉnh Lào Cai đã tích cực triển khai công tác đền bù giải phóng mặt bằng và các dự án tái định cư.

Đại biểu đề nghị làm rõ mức tăng lên này đã bao gồm cả phần đã thực hiện hay không. Nếu những nơi đã thực hiện giải phóng mặt bằng mà nay không triển khai dự án nữa thì có gây lãng phí hay không? Đây cũng là bài học lớn khi triển khai một dự án đặc biệt quan trọng mà chưa có sự tính toán, chuẩn bị thực sự kỹ lưỡng, toàn diện. Theo đại biểu Phạm Thuý Chinh, dự án được xác định đến năm 2030 hoàn thành, thời gian còn lại để thực hiện dự án là rất ngắn, với không ít khó khăn, có nguy cơ phải điều chỉnh tiến độ dự án. Đại biểu đề nghị Chính phủ đánh giá, phân tích kỹ và đặt ra tiến độ cụ thể để triển khai dự án này.

03 nội dung lớn liên quan Hải Phòng cần làm rõ:

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhấn mạnh 3 nội dung thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội nhưng dự thảo lại đang để mở hoặc chưa thuyết minh đầy đủ và đều liên quan địa bàn thành phố Hải Phòng. Vấn đề đầu tiên là việc hạ cấp đoạn Nam Hải Phòng - Lạch Huyện từ tuyến chính xuống tuyến nhánh.

Tại Nghị quyết 187/2025/QH15, điểm cuối tuyến chính tại ga Lạch Huyện. Khoản 1 điều 1 dự thảo chuyển điểm cuối về ga Nam Hải Phòng, tờ trình 444 nói rõ đoạn Nam Hải Phòng - Lạch Huyện “từ tuyến chính thành tuyến nhánh”. Đây là thay đổi phạm vi đầu tư, thẩm quyền của Quốc hội. Tuy nhiên, hệ quả kỹ thuật thì dự thảo không đề cập. Cụ thể, khoản 2 điều 1 nêu tốc độ thiết kế 160 km/giờ chỉ áp dụng cho tuyến chính Lào Cai - Nam Hải Phòng; “các đoạn tuyến còn lại” là 80 km/giờ. Khoản 3 điều 1 nêu điện khí hóa cho tuyến chính và đoạn Yên Viên - Gia Lâm, “các tuyến nhánh kết nối cảng biển sử dụng đầu máy diesel”.

Như vậy, cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện - cảng container lớn nhất miền Bắc sẽ được kết nối bằng một tuyến nhánh 80 km/giờ chạy đầu máy diesel, thay vì một tuyến chính 160 km/giờ điện khí hóa như Quốc hội đã quyết định năm 2025. Đại biểu đề nghị Chính phủ trả lời rõ trước Quốc hội đoạn Nam Hải Phòng - Lạch Huyện có nằm trong 62,935 km tuyến nhánh tại khoản 1 không, chiều dài bao nhiêu? Việc hạ tốc độ và bỏ điện khí hóa đoạn này tác động thế nào đến năng lực thông qua và chi phí logistics của Lạch Huyện? Khi nào Lạch Huyện được điện khí hóa?

Vấn đề thứ hai được đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn chỉ ra là sự dịch chuyển nghĩa vụ tài chính đối với tuyến nhánh Nam Đồ Sơn. Qua rà soát, khoản 6 điều 4 Nghị quyết 187 quy định "UBND thành phố Hải Phòng chịu trách nhiệm huy động nguồn lực để đầu tư tuyến nhánh nối ga Nam Đồ Sơn, chịu trách nhiệm toàn diện về hiệu quả đầu tư”, tức Quốc hội đã giao Hải Phòng tự lo vốn. Khoản 7 điều 1 dự thảo hiện nêu UBND thành phố Hải Phòng chịu trách nhiệm huy động nguồn lực và hiệu quả đầu tư, Bộ Xây dựng chịu trách nhiệm tổ chức triển khai thực hiện tuyến nhánh…

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị làm rõ chi phí tuyến nhánh này đã nằm trong 289.339 tỷ đồng hay chưa và nếu do ngân sách Trung ương bảo đảm thì đây là một nội dung điều chỉnh so với Nghị quyết 187, phải thuyết minh giá trị cụ thể và đánh giá tác động ngân sách. Về tiến độ tuyến nhánh Nam Đồ Sơn, khoản 6 điều 1 quy định tuyến nhánh này “triển khai đồng bộ cùng tiến độ khu bến Nam Đồ Sơn”. Tuy nhiên, qua nghiên cứu hồ sơ cho thấy: vị trí, quy mô, lộ trình khu bến Nam Đồ Sơn phụ thuộc kết quả nghiên cứu khu vực cửa sông Văn Úc chưa hoàn thành và thành phố Hải Phòng đã kêu gọi nhà đầu tư nhưng đến nay vẫn chưa có nhà đầu tư nào. Đại biểu đề nghị sửa khoản 6 điều 1 theo hướng giao Chính phủ quyết định thời điểm triển khai trên cơ sở tiêu chí rõ ràng, thời điểm phê duyệt dự án khu bến, thời điểm khởi công, thời điểm hình thành nhu cầu vận tải và bổ sung vào khoản 7 điều 1 trách nhiệm báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội khi quyết định thời điểm đó.

Cùng lo lắng về nguy cơ lãng phí, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho biết Hải Phòng hiện đã khởi công 14 khu tái định cư và bàn giao 9,03/10,76 ha khu vực ga Hải Dương Nam. Việc điều chỉnh hướng tuyến và điểm cuối lần này sẽ có phần diện tích đã đo đạc, kiểm đếm, thậm chí đã thu hồi theo phương án cũ nay không còn sử dụng. Đại biểu đề nghị làm rõ tổng kinh phí đã thực hiện và phương án xử lý phần diện tích này. Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị báo cáo cụ thể con số đối với địa bàn Hải Phòng; đồng thời, có phương án bảo đảm quyền lợi cho các hộ dân đã bị kiểm đếm nhưng nay không còn thuộc phạm vi thu hồi tránh phát sinh khiếu kiện kéo dài.

Xây dựng đề án khai thác hành lang logistics Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng

Cùng góp ý về dự án này, đại biểu Lã Thanh Tân, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng đề nghị xác định mục tiêu tuyến đường sắt này là hình thành hành lang logistics quốc gia chứ không chỉ là một công trình giao thông đơn thuần. Đại biểu đồng tình với báo cáo thẩm tra, đề nghị Chính phủ làm rõ hơn phương án kết nối với hệ thống cảng, trung tâm logistics của Hải Phòng và các phương thức vận tải khác để khai thác tối đa hiệu quả.

Đại biểu Lã Thanh Tân cũng đề nghị bổ sung yêu cầu Chính phủ xây dựng đề án tổ chức khai thác hành lang logistics Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, bảo đảm đầu tư đồng bộ hệ thống đường sắt, cảng biển, logistics và phát triển đô thị, hướng tới xây dựng trung tâm logistics đường sắt quốc gia tại Hải Phòng, gắn với cảng Lạch Huyện, cảng Nam Đồ Sơn. Cùng với đó, có giải pháp khai thác hiệu quả nguồn lực để phát triển đô thị gắn với đường sắt. Đối với Hải Phòng, các ga đường sắt sẽ là cực tăng trưởng mới. Chính phủ và các địa phương liên quan cần rà soát quy hoạch gắn với từng ga để phát huy nguồn lực, phát triển đồng bộ.

Bảo tồn di tích khi triển khai dự án:

Thảo luận ở tổ, đại biểu Vũ Văn Tiến, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội đề nghị quan tâm việc bảo tồn di tích lịch sử, văn hoá khi điều chỉnh hướng tuyến. Đại biểu đề nghị bổ sung danh mục các công trình, di tích lịch sử, văn hoá bị ảnh hưởng bởi dự án và có phương án bảo vệ, di dời, phục hồi, bảo đảm hài hoà, giữ gìn giá trị lịch sử, bản sắc văn hoá, dân tộc khi triển khai dự án. Đại biểu Vũ Văn Tiến cũng nêu nhiều ý kiến liên quan việc bảo đảm an toàn, chế độ với người lao động phục vụ dự án này và phương án chuyển tiếp việc làm khi người lao động hoàn thành dự án, tránh tác động xã hội tiêu cực. Cùng với đó, quan tâm sinh kế của nhóm cư dân yếu thế, cư dân bị ảnh hưởng bởi dự án./.

(Theo Báo Hải Phòng điện tử)