Nếu việc hình
thành không gian văn hóa số và xây dựng văn hóa số từ trách nhiệm của mỗi công
dân, vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào để những giá trị ấy thực sự trở
thành nguồn lực phát triển đất nước. Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô
Lâm tại Phiên họp Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã chỉ
rõ bốn "khoảng trống" lớn cần sớm được lấp đầy. Đó cũng là định hướng
chuyển hóa văn hóa từ nguồn lực tiềm năng thành sức mạnh mềm, động lực tăng
trưởng trong kỷ nguyên số.
Từ số hóa đến
kiến tạo giá trị mới
Sau hơn nửa năm
triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW, nhiều địa phương đã chủ động xây dựng chương
trình hành động, từng bước hình thành không gian văn hóa số, đẩy mạnh số hóa di
sản, phát triển các nền tảng truyền thông và ứng dụng công nghệ trong hoạt động
văn hóa. Những kết quả bước đầu cho thấy nhận thức về phát triển văn hóa trong
thời đại số đã có chuyển biến tích cực.
Chuyển đổi số
đã mở ra nhiều phương thức mới để bảo tồn và quảng bá văn hóa địa phương. Tuy
nhiên, điều quan trọng là những dữ liệu ấy phải được khai thác phục vụ giáo dục
truyền thống, quảng bá du lịch, giới thiệu sản phẩm văn hóa và tạo điều kiện để
người dân tham gia sáng tạo. Khi văn hóa được đưa vào đời sống bằng các hình
thức gần gũi, hấp dẫn thì giá trị của di sản mới thực sự được lan tỏa.
Tuy nhiên, như
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ, khoảng cách từ chủ trương đến kết quả
thực chất vẫn còn khá lớn. Một trong bốn "khoảng trống" đáng chú ý
chính là năng lực chuyển hóa di sản văn hóa thành dữ liệu, tri thức số, tài sản
trí tuệ và các sản phẩm sáng tạo phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Việt Nam
sở hữu kho tàng di sản đồ sộ nhưng phần lớn vẫn chưa được chuẩn hóa, kết nối và
khai thác hiệu quả để tạo ra giá trị mới.
Lấy thông tin
tích cực đẩy lùi thông tin xấu độc
Nếu khoảng
trống thứ hai nằm ở việc chuyển hóa vốn văn hóa thành nguồn lực phát triển thì
khoảng trống lớn hơn được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đưa ra trong phát biểu tại
Phiên họp của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam chính là
sức hấp dẫn và khả năng lan tỏa của các giá trị văn hóa Việt Nam trên không
gian số.
Trong bối cảnh
dữ liệu, thuật toán và trí tuệ nhân tạo ngày càng tác động mạnh mẽ đến nhận
thức, thị hiếu và lối sống xã hội, cạnh tranh giữa các quốc gia không chỉ là
cạnh tranh về kinh tế hay công nghệ mà còn là cạnh tranh về sức mạnh văn hóa.
Vì vậy, xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số không chỉ dừng ở việc số
hóa di sản hay đưa các giá trị truyền thống lên môi trường mạng, quan trọng hơn
là tạo ra những sản phẩm, nội dung và hệ sinh thái văn hóa Việt Nam đủ sức hấp
dẫn để người dân, nhất là thế hệ trẻ, yêu thích, tự hào và chủ động lan tỏa.
Thực tiễn ở
nhiều địa phương cho thấy, muốn hạn chế tin giả, thông tin sai lệch và các nội
dung xấu độc thì không chỉ dựa vào việc gỡ bỏ hay xử lý vi phạm, mà quan trọng
hơn là tạo ra dòng chảy thông tin tích cực đủ mạnh để dẫn dắt dư luận. Cùng với
báo chí chính thống, nhiều tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng công an, quân
sự, đoàn thanh niên, hội phụ nữ... đã chủ động xây dựng các fanpage, kênh Zalo,
Facebook, TikTok để tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của
Nhà nước; phổ biến kiến thức pháp luật, cảnh báo thủ đoạn lừa đảo trên không
gian mạng, phòng chống tội phạm công nghệ cao bằng những video ngắn, trực quan
và gần gũi. Cách làm này góp phần hình thành "lá chắn thông tin" từ
cơ sở, giúp người dân có thêm nguồn thông tin chính thống để đối chiếu, kiểm
chứng trước khi chia sẻ.
Trong bối cảnh
nhiều địa phương đã hoàn thành việc sáp nhập, sắp xếp thôn, tổ dân phố, việc số
hóa hoạt động của các chi đoàn, chi hội, tổ dân phố, thôn xóm cũng trở thành
yêu cầu phù hợp với mô hình tổ chức mới. Cùng với đổi mới phương thức tuyên
truyền, tổ chức Đoàn cần khuyến khích đoàn viên, thanh niên sáng tạo các clip
ngắn, podcast, infographic về lịch sử, văn hóa địa phương, chuyển đổi số, bảo
vệ môi trường, phổ biến pháp luật và các tấm gương người tốt, việc tốt. Khi
giới trẻ trở thành người sáng tạo nội dung tích cực thay vì chỉ tiếp nhận thông
tin, sức lan tỏa của những giá trị tốt đẹp sẽ ngày càng lớn, góp phần xây dựng
môi trường mạng văn minh, nhân văn.
Thông điệp ấy
cũng chính là điểm gặp nhau giữa thực tiễn ở cơ sở và định hướng chiến lược của
Trung ương. Bởi xây dựng văn hóa trong thời đại số cần sự tham gia của cả hệ
thống chính trị, doanh nghiệp công nghệ và mỗi người dân. Cùng với việc phát
triển các sản phẩm văn hóa số hấp dẫn, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp
lý, xử lý nghiêm các hành vi phát tán thông tin sai sự thật, bịa đặt, vu khống,
xúc phạm danh dự, nhân phẩm, xuyên tạc lịch sử, chống phá Đảng và Nhà nước;
đồng thời nâng cao trách nhiệm của các nền tảng số trong việc phát hiện, ngăn
chặn và gỡ bỏ nội dung vi phạm theo quy định của pháp luật. Chỉ khi kỷ cương
pháp luật được thực thi nghiêm minh và dòng chảy thông tin chính thống đủ mạnh,
không gian dành cho các thông tin sai lệch, độc hại mới từng bước bị thu hẹp.
Đó cũng chính
là tinh thần mà Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: số hóa phải
hình thành tri thức số, tài sản trí tuệ và tạo nguồn lực cho giáo dục, khoa
học, công nghệ, công nghiệp văn hóa cũng như trí tuệ nhân tạo. Di sản chỉ thật
sự "sống" khi tiếp tục được sáng tạo, được kể lại bằng ngôn ngữ của
thời đại và tạo ra giá trị mới cho xã hội./.
Nguồn: Báo ĐBND
điện tử