Kỹ năng thu thập, xử lý thông tin của đại biểu dân cử: Bài 1: Nền tảng “nguyên liệu, tư liệu” thực hiện tốt nhiệm vụ

Kỹ năng ghi nhận, lưu thông tin

Hàng ngày, mỗi người chúng ta đều tiếp nhận (nghe thấy, nhìn thấy) một cách thụ động các loại thông tin trong sinh hoạt, làm việc, hoạt động hàng ngày, như: xem truyền hình, nghe radio, xem báo, dự hội nghị, nghe thông tin từ người dân... Nếu là một công dân thì họ nghe để biết, họ cũng không cần nhớ, không cần ghi lại. Nhưng nếu là một đại biểu dân cử thì rất cần sự “nhạy cảm” để ghi nhận, lưu lại khi thấy xuất hiện những thông tin đại biểu lưu tâm, tất cả những thông tin được ghi nhận lại đều có thể giúp ích cho đại biểu trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND thành phố Hải Phòng họp thẩm tra hồ sơ dự thảo nghị quyết
do UBND thành phố trình Kỳ họp thứ Nhất, HĐND thành phố khóa XVII

Đơn cử, khi xem truyền hình, thấy tin tức về ô nhiễm môi trường hay về giá cả trên thị trường, hay một chính sách mới... đại biểu cần lưu lại. Cách ghi và lưu thông tin, có thể là mảnh giấy nhỏ và chiếc bút luôn mang theo trong túi áo, túi xách để ghi thông tin khi cần; hoặc ghi vào điện thoại... Nếu không kịp thời lưu lại thì sẽ chẳng ai có thể nhớ hết được những thông tin hàng ngày như vậy. Mỗi đại biểu nên và cần “rèn” cho mình kỹ năng ghi nhận và lưu thông tin.

Tìm kiếm, thu thập thông tin

Ngoài những thông tin thu nhận từ cuộc sống hàng ngày, những thông tin cần thiết phục vụ trực tiếp cho các hoạt động của đại biểu phải “đi tìm và thu thập” mới có được. Khi thực hiện các hoạt động, như: tham gia ý kiến xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, thẩm tra báo cáo, thảo luận về kinh tế, xã hội; hoặc tham gia hoạt động giám sát... đại biểu cần thu thập thông tin phục vụ trực tiếp cho mỗi hoạt động đó. Mỗi hoạt động lại cần những thông tin khác nhau.

Nguồn thông tin có thể thu thập, như: các văn bản quy phạm pháp luật (đang còn hiệu lực); các báo cáo kinh tế - xã hội thường kỳ của Chính phủ, các bộ, ngành, của chính quyền địa phương; thông tin tiếp nhận từ cử tri, người dân trong quá trình tiếp xúc, giữ mối liên hệ với cử tri; thông tin qua các kênh truyền thông và cả thông tin từ mạng xã hội (là những thông tin không chính thống để tham khảo, đối chiếu)...

Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, để tìm kiếm và thập thông tin hiệu quả, trước hết cần xác định thông tin cần tìm, tức là xác định thông tin cần thu thập để đáp ứng các hoạt động cụ thể. Hãy đặt câu hỏi “mình đang cần những thông tin gì”? Đơn cử, chuẩn bị cho hoạt động giám sát việc thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường, cần thông tin về các quy định của pháp luật về môi trường, thông tin về hoạt động bảo vệ môi trường từ người dân xung quanh địa điểm thực hiện giám sát...

Nhận định thông tin cần thu thập ở đâu, ở văn bản pháp luật nào, tài liệu, báo cáo nào, hoặc ở nhóm đối tượng cử tri hoặc người dân nào. Tiếp ví dụ trên, để giúp cho hoạt động giám sát về môi trường, tìm các văn bản pháp luật về môi trường, như: Luật bảo vệ môi trường, các nghị định quy định chi tiết thi hành luật, các thông tư hướng dẫn liên quan, các quy định về tiêu chuẩn về khí thải, nước thải, tiếng ồn... Tìm các báo cáo kinh tế - xã hội hoặc chuyên đề của Chính phủ hoặc các địa phương liên quan đến phạm vi giám sát. Xác định nhóm đối tượng là cử tri, người dân ở địa phương hoặc các cơ quan, tổ chức liên quan nơi sẽ tiến hành giám sát thực địa.

Tiến hành thu thập thông tin: khi thực hiện thu thập thông tin từ cử tri, Nhân dân hoặc làm việc trực tiếp với cơ quan, tổ chức liên quan, sau khi đã xác định các thông tin cần thu thập, đại biểu xây dựng bảng hỏi thông tin (thực hiện như một cuộc điều tra xã hội học “nho nhỏ”) để hỏi cử tri/nhân dân; hoặc cũng có thể tổ chức tiếp xúc cử tri với nhóm đối tượng liên quan. Để thu thập từ các cơ quan, tổ chức liên quan, đại biểu xác định những nội dung, yêu cầu để làm việc với cơ quan, tổ chức liên quan... và làm việc với các cơ quan, tổ chức liên quan để thu thập thông tin.

Sử dụng quyền được yêu cầu cung cấp thông tin

Luật Tổ chức Quốc hội năm 2014 (văn bản hợp nhất), Điều 35; Luật Tổ chức Chính quyền địa phương năm 2025, Khoản 9, Điều 33, đều quy định đại biểu dân cử được quyền yêu cầu cung cấp thông tin đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của đại biểu. Như vậy, khi cần thu thập thông tin nào đó (mà đại biểu thấy còn thiếu hoặc thông tin đã có nhưng chưa đủ độ tin cậy), đại biểu có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan cung cấp. Cần nhận định thông tin ấy có ở cơ quan, tổ chức nào, để yêu cầu đúng đối tượng cung cấp.

Theo đó, từ những thông tin cầm tìm/thu thập đã được xác định, đại biểu lập văn bản kèm nội dung yêu cầu cung cấp thông tin gửi đến các cơ quan, tổ chức liên quan được xác định là có thông tin theo yêu cầu, có hẹn thời gian phản hồi để cơ quan, tổ chức đó thực hiện đúng yêu cầu, đúng tiến độ.

Kinh nghiệm thực tiễn cũng cho thấy một vài lưu ý khi sử dụng thông tin. Đó là: biết cách bảo vệ thông tin cá nhân, thông tin nhạy cảm của cử tri khi thu thập và lưu trữ. Chỉ sử dụng thông tin có độ tin cậy cao, sử dụng đúng lúc, đúng chỗ. Tránh việc sử dụng thông tin một cách “mơ hồ”. Thực hiện phương châm “nói có sách, mách có chứng” - muốn vậy, khi thu thập thông tin phải ghi chép có dẫn chứng: ai nói, nói ở đâu ? ở báo cáo, văn bản của cơ quan, tổ chức nào?

(Theo Báo Đại biểu nhân dân điện tử)