04 vấn đề cần tiếp tục làm rõ trong dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa

Biến giá trị sáng tạo thành tài sản kinh tế

Vấn đề đầu tiên được đại biểu nêu ra là tại khoản 1 điều 2 trong dự thảo định nghĩa công nghiệp văn hóa là ngành tạo ra sản phẩm “kết hợp yếu tố văn hóa, sáng tạo, công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ”. Báo cáo tiếp thu nêu đã tiếp thu ý kiến “không quy định cứng nhắc” việc sản phẩm phải đồng thời có đủ bốn yếu tố nhưng dự thảo luật vẫn giữ nguyên từ “và”. Như vậy, sản phẩm thủ công truyền thống, nghệ thuật dân gian chưa ứng dụng công nghệ hoặc chưa xác lập quyền sở hữu trí tuệ có thể bị hiểu là nằm ngoài phạm vi điều chỉnh. Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị chỉnh lý theo hướng lấy giá trị văn hóa và sáng tạo làm nền tảng; công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ là những công cụ để gia tăng giá trị, không phải điều kiện bắt buộc trong mọi trường hợp.

Hiện nay, dự thảo đã mở hướng dùng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn làm tài sản bảo đảm, hỗ trợ định giá và sàn giao dịch, nhưng tài sản sáng tạo chỉ thành nguồn vốn khi có dữ liệu giao dịch, cơ sở xác định giá và khả năng xử lý tài sản. Trong khi đó, sàn giao dịch đến 1/8/2028 mới có hiệu lực, chậm 1 năm so với quy định tại điều 9. Do đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị bổ sung vào điểm a, khoản 1 điều 10 cơ chế công khai dữ liệu giá giao dịch và đồng bộ lộ trình các công cụ này.

Tạo động lực tăng trưởng trọng tâm, hiệu quả

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Nghị quyết 80 yêu cầu phát triển “có trọng tâm, trọng điểm” các ngành có lợi thế cạnh tranh. Trong khi đó, điều 3 liệt kê 10 nhóm ngành ngang nhau và khoản 1, điều 35 mở ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho sản phẩm có bản sắc thuộc bất kỳ ngành nào.

"Tôi đồng tình với cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát, tránh quá mở rộng phạm vi phát triển công nghiệp văn hóa. Đáng chú ý, Nghị quyết 80 chỉ rõ ưu đãi vượt trội về đất đai, miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa. Dự thảo thì mới có hỗ trợ tại điểm k, khoản 2, điều 19 và khoản 9, điều 30, chưa có ưu đãi thuế riêng cho đối tượng này. Đề nghị giao Chính phủ xác định ngành ưu tiên theo từng giai đoạn, trên cơ sở danh mục trọng tâm của Nghị quyết 80; bổ sung ưu đãi thuế cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo", đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn phát biểu ở hội trường.

Cùng với đó, các khoản hỗ trợ từ ngân sách, trong đó có hỗ trợ chi phí sản xuất tại điều 32 phải gắn với kết quả đầu ra như giá trị gia tăng, việc làm; cơ sở xác định mức trần 30% cũng cần được làm rõ như cơ quan thẩm tra đã đề nghị. Ước tính ngân sách giảm từ khoảng 100.000 tỷ đồng trong hồ sơ ban đầu xuống khoảng 34.490 tỷ đồng mà chưa giải trình; khoản chi lớn nhất, khoảng 9.033 tỷ đồng cho hạ tầng kết nối cụm, khu, lại có hệ số huy động vốn thấp nhất, khoảng 1,5 lần. Đồng tình với ý kiến của cơ quan thẩm tra, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị lượng hóa đầy đủ, tách rõ ngân sách trung ương, địa phương; hỗ trợ hạ tầng kết nối theo khoản 5, điều 30 chỉ khi có cam kết của nhà đầu tư thứ cấp, tránh ưu đãi dàn trải.

Làm sao để người dân được hưởng thụ văn hóa tốt hơn?

Phát biểu ở hội trường, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn chỉ ra khoản 3, điều 27 đã bổ sung chính sách Thẻ văn hóa quốc gia, mở rộng đến đồng bào dân tộc thiểu số, vùng khó khăn. Tuy nhiên, dự thảo có hình thức “hỗ trợ trực tiếp”, trong khi phụ lục lại dự kiến Thẻ văn hóa quốc gia chủ yếu vận hành bằng ưu đãi, giảm giá từ nhà cung cấp, không sử dụng ngân sách hỗ trợ tiêu dùng.

Đại biểu đề nghị đánh giá nguồn kinh phí, chi phí vận hành và số người dự kiến được cấp thẻ. Đến nay, hồ sơ vẫn chưa có các số liệu này. Quan trọng hơn, giảm giá không giải quyết được tình trạng thiếu nhà hát, thư viện và hạ tầng số ở nhiều địa bàn. Do đó, quy định này phải gắn với phát triển nguồn cung, nền tảng văn hóa số toàn dân theo Nghị quyết 80 và đánh giá bằng mức độ tiếp cận thực tế của người dân chứ không chỉ bằng số thẻ được cấp.

Về quy định yêu cầu ga đường sắt, cảng hàng không, trụ sở, khách sạn bố trí không gian văn hóa kể cả dự án tư nhân, đại biểu đề nghị bỏ cụm từ “tối thiểu”, quy định lộ trình và giới hạn nghĩa vụ tài chính của chủ đầu tư, đặc biệt là chủ đầu tư tư nhân; chỉ bắt buộc với dự án sử dụng vốn đầu tư công có mức trần trong luật, lồng ghép từ phương án kiến trúc và bổ sung lộ trình vào điều 36.

Bảo vệ bản sắc, bảo đảm cộng đồng sáng tạo được hưởng lợi

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, điều 22 dự thảo đã quy định tiêu chí đánh giá sản phẩm có giá trị, bản sắc văn hóa Việt Nam, về nguyên tắc là tự nguyện. Đây là hướng tiếp thu phù hợp, nhưng theo khoản 2 điều 22, kết quả đánh giá là điều kiện bắt buộc khi đề nghị hưởng chính sách, trong đó có ưu đãi thuế theo khoản 1 điều 35 trong khi tiêu chí do Bộ trưởng quy định và việc công nhận giao cho UBND cấp tỉnh.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị có tiêu chí định lượng, minh bạch, phù hợp từng ngành do Chính phủ quy định, tách bạch giá trị văn hóa với tỷ lệ nhân lực, chi phí trong nước; kết quả công khai và được hậu kiểm.

Đối với việc khai thác thương mại di sản, tri thức truyền thống, Nghị quyết 80 yêu cầu tạo điều kiện để người dân được chia sẻ lợi ích từ tài nguyên văn hóa, gắn với sinh kế cộng đồng. Báo cáo tiếp thu nêu đã chỉnh lý điểm l, khoản 2 điều 19 theo hướng bảo đảm chia sẻ lợi ích hợp pháp với cộng đồng nhưng dự thảo luật chưa có nội dung này; khoản 3 điều 26 mới chỉ yêu cầu cung cấp thông tin về nguồn gốc. Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị bổ sung rõ trách nhiệm tham vấn, ghi nhận nguồn gốc và chia sẻ lợi ích hợp pháp với cộng đồng nắm giữ di sản.

(Theo Báo điện tử Hải Phòng)