Biến lợi thế dân số thành lợi thế tri thức trong kỷ nguyên mới

Mới đây, Văn phòng Trung ương Đảng có thông báo kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với các cơ quan về đánh giá nguồn lực phát triển đất nước.

Kết luận nêu rõ: Về nhân lực, tiềm năng rất lớn với quy mô dân số hơn 100 triệu người, lực lượng lao động lớn, truyền thống hiếu học, khả năng thích ứng nhanh, nhưng nhân lực chất lượng cao còn thiếu, chưa đáp ứng được tốc độ chuyển đổi (đặc biệt trong các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu, tự động hóa, logistics, năng lượng mới, đường sắt tốc độ cao, hydrogen xanh, điện hạt nhân, công nghiệp công nghệ cao); nếu không cải thiện nhanh thì lợi thế về dân số sẽ giảm dần và có thể trở thành áp lực.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị trong thời gian tới, Đảng ủy Chính phủ phối hợp với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương chỉ đạo các cơ quan liên quan tập trung triển khai các nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Trong đó, cần đặc biệt chú trọng chuẩn bị nhân lực chiến lược cho các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, khoa học dữ liệu, an ninh mạng, logistics, năng lượng mới, hydrogen xanh, điện hạt nhân, công nghệ sinh học, vật liệu mới, đường sắt tốc độ cao, tài chính hiện đại, quản trị công và quản trị doanh nghiệp.

Cải cách thực chất hệ thống giáo dục và đào tạo

Trao đổi với Dân Việt, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra rất đúng một thực tế: Việt Nam đang có nguồn lực dân số và lao động rất lớn, nhưng lợi thế đó sẽ không tự động chuyển hóa thành sức mạnh phát triển nếu không có chiến lược sử dụng và nâng cấp nguồn nhân lực một cách căn cơ, bài bản.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, thời gian qua, Việt Nam đã tận dụng được một phần nguồn nhân lực hiện có, đặc biệt trong các ngành sản xuất, dịch vụ, xuất khẩu và chuyển đổi số. Người lao động Việt Nam có ưu điểm là cần cù, ham học hỏi, thích ứng khá nhanh với công nghệ mới. Đây là lợi thế rất đáng quý. Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tế, chất lượng nguồn nhân lực vẫn đang là một trong những “điểm nghẽn” lớn của quá trình phát triển.

Điều đáng lo ngại là cơ cấu đào tạo hiện nay chưa theo kịp tốc độ chuyển dịch của nền kinh tế. Việt Nam vẫn đang thiếu nghiêm trọng nhân lực trình độ cao trong các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu lớn, logistics, năng lượng mới, tự động hóa và công nghiệp công nghệ cao. Trong khi đó, một bộ phận không nhỏ lao động lại thiếu kỹ năng nghề cơ bản hoặc làm việc không đúng chuyên môn đào tạo. Điều này dẫn đến nghịch lý: doanh nghiệp thiếu người giỏi, còn nhiều cử nhân lại khó tìm được việc làm phù hợp.

Muốn giải quyết vấn đề này, theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, không thể chỉ dừng ở những khẩu hiệu về “phát triển nhân tài”, mà phải bắt đầu từ cải cách thực chất hệ thống giáo dục và đào tạo. Chương trình đào tạo cần gắn chặt hơn với nhu cầu của thị trường lao động và xu thế công nghệ tương lai. Đại học không thể chỉ là nơi cấp bằng, mà phải trở thành trung tâm tạo ra tri thức, công nghệ và nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

Bên cạnh đó, theo nữ đại biểu, chính sách trọng dụng nhân tài hiện nay tuy đã được quan tâm nhưng vẫn còn những rào cản nhất định. Nhiều người giỏi chưa thực sự có môi trường để phát huy năng lực, nhất là trong khu vực công. Có nơi vẫn tồn tại tâm lý cào bằng, thiếu cơ chế đánh giá theo hiệu quả thực chất. Việt Nam nói nhiều đến thu hút nhân tài, nhưng điều quan trọng hơn là phải giữ được nhân tài bằng môi trường làm việc minh bạch, cơ hội cống hiến rõ ràng và chế độ đãi ngộ tương xứng.

“Trong giai đoạn phát triển mới, cần nhìn nhân lực chất lượng cao như một loại tài nguyên chiến lược của quốc gia. Nếu không có đột phá mạnh mẽ về nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực công nghệ cao, thì rất khó để Việt Nam bứt phá trong cạnh tranh toàn cầu và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nêu quan điểm./.

(Theo Báo điện tử Dân Việt)