Phát triển nền công nghiệp văn hóa trên nền tảng bản quyền và sáng tạo

Nâng cao nhận thức trong môi trường số

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo ngày càng được khẳng định là một động lực quan trọng của tăng trưởng bền vững. Không chỉ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, lĩnh vực này còn đóng vai trò quảng bá hình ảnh quốc gia, phát huy giá trị văn hóa dân tộc và nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Một số trang web xâm phạm bản quyền trong lĩnh vực điện ảnh

Sự phát triển của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, các nền tảng phân phối nội dung trực tuyến, mạng xã hội cùng các mô hình kinh doanh dựa trên tài sản trí tuệ đang tạo thêm dư địa phát triển cho nhiều lĩnh vực như điện ảnh, âm nhạc, trò chơi điện tử, quảng cáo, nội dung số, thủ công mỹ nghệ và du lịch văn hóa. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức mới liên quan đến bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, thương mại hóa sản phẩm sáng tạo và xây dựng thị trường văn hóa minh bạch.

Theo ông Lê Minh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan cần được triển khai chủ động, bài bản và có trọng tâm.

Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà còn góp phần định hướng nhận thức xã hội, nâng cao ý thức tôn trọng bản quyền, thúc đẩy tiêu dùng hợp pháp và phát triển thị trường văn hóa bền vững. Đồng thời, hoạt động truyền thông cần bảo đảm hài hòa lợi ích giữa chủ thể quyền, nhà sáng tạo và công chúng, hướng tới mục tiêu lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam trong nước và quốc tế.

Ông Lê Minh Tuấn cho biết truyền thông trong lĩnh vực này hướng tới ba mục tiêu cơ bản. Thứ nhất là nâng cao nhận thức của các cấp, ngành, địa phương, doanh nghiệp và công chúng về vai trò của công nghiệp văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội. Theo đó, công nghiệp văn hóa cần được nhìn nhận không chỉ là hoạt động văn hóa đơn thuần mà còn là lĩnh vực kinh tế quan trọng dựa trên sáng tạo, công nghệ, bản quyền và khả năng thương mại hóa các giá trị văn hóa.

Mục tiêu thứ hai là tăng cường ý thức tuân thủ pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan và xây dựng văn hóa tôn trọng bản quyền trong cộng đồng. Truyền thông cần làm rõ quyền, nghĩa vụ của các chủ thể tham gia vào chuỗi sáng tạo và khai thác sản phẩm văn hóa; đồng thời chỉ ra những tác động tiêu cực của hành vi xâm phạm bản quyền đối với môi trường sáng tạo, thị trường văn hóa và uy tín quốc gia.

Mục tiêu thứ ba là góp phần phát triển thị trường nội dung số lành mạnh, thúc đẩy tiêu dùng trong nước và mở rộng xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp văn hóa của Việt Nam. Theo ông Lê Minh Tuấn, công tác truyền thông cần tăng cường phổ biến chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển văn hóa, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo; đồng thời cập nhật các xu hướng mới như kinh tế nền tảng, kinh tế sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và mô hình kinh doanh dựa trên tài sản trí tuệ.

Một nội dung quan trọng khác là truyền thông về phát triển sản phẩm, mở rộng thị trường và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Theo đó, công nghiệp văn hóa chỉ có thể phát triển bền vững khi các sản phẩm sáng tạo được bảo hộ, khai thác và thương mại hóa hiệu quả. Việc làm rõ chuỗi giá trị của sản phẩm từ khâu sáng tạo, sản xuất, phân phối đến khai thác thương mại sẽ giúp tăng cường kết nối giữa nhà sáng tạo, doanh nghiệp, nhà đầu tư, nền tảng phân phối và cơ quan quản lý, từ đó góp phần hình thành thị trường bản quyền minh bạch và hiệu quả hơn.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, các nền tảng OTT, mạng xã hội, dịch vụ phát trực tuyến, thương mại điện tử cùng những công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay blockchain đang làm thay đổi căn bản phương thức sáng tạo, sản xuất và tiêu dùng sản phẩm văn hóa.

Công nghệ mở ra cơ hội mở rộng thị trường, giảm chi phí phân phối và nâng cao khả năng tiếp cận công chúng, song cũng làm gia tăng nguy cơ sao chép, phát tán và khai thác trái phép các tác phẩm. Điều này đặt ra yêu cầu mới về quản lý, thực thi quyền và nâng cao nhận thức sử dụng nội dung hợp pháp trong môi trường số.

Theo ông Lê Minh Tuấn, hoạt động truyền thông cần tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, phần mềm và trò chơi điện tử, quảng cáo, thủ công mỹ nghệ và du lịch văn hóa. Đây đều là những ngành có tiềm năng tăng trưởng lớn, khả năng xuất khẩu cao và đóng góp quan trọng vào việc quảng bá hình ảnh, bản sắc văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Bảo vệ bản quyền để thúc đẩy sáng tạo

Theo Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Lê Minh Tuấn, quyền tác giả và quyền liên quan là nền tảng pháp lý quan trọng để bảo vệ thành quả lao động sáng tạo và tạo nguồn thu hợp pháp cho các chủ thể quyền. Vì vậy, truyền thông cần giúp công chúng hiểu rõ các quy định pháp luật liên quan đến quyền tác giả, quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng cũng như các hành vi vi phạm và chế tài xử lý tương ứng.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, đặc biệt là sự xuất hiện của các hệ thống trí tuệ nhân tạo, nhiều sản phẩm sáng tạo có thể được tạo ra hoặc hỗ trợ bởi AI. Điều này đặt ra những vấn đề pháp lý mới liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ. Theo ông Lê Minh Tuấn, công tác truyền thông cần diễn giải các quy định pháp luật một cách chính xác, dễ hiểu, tránh cách tiếp cận quá chuyên môn để giúp công chúng nhận thức đầy đủ về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý trong môi trường sáng tạo mới.

Bên cạnh đó, truyền thông về thực thi quyền tác giả và quyền liên quan cần tiếp tục được đẩy mạnh. Việc phản ánh các vụ việc vi phạm điển hình, kết quả thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và các biện pháp bảo vệ quyền trên môi trường số có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, cảnh báo xã hội và tăng cường ý thức chấp hành pháp luật.

Tuy nhiên, theo ông Lê Minh Tuấn, truyền thông không nên chỉ tập trung vào các hành vi vi phạm mà cần chú trọng lan tỏa những mô hình tích cực như các tác giả, nghệ sĩ chủ động bảo vệ quyền của mình; doanh nghiệp sử dụng nội dung hợp pháp; các nền tảng số hợp tác bảo vệ bản quyền hay các tổ chức trung gian thực hiện hiệu quả việc cấp phép, thu và phân phối tiền bản quyền. Cách tiếp cận này góp phần hình thành văn hóa tôn trọng bản quyền trong xã hội thay vì chỉ xem bản quyền như một nghĩa vụ pháp lý bắt buộc.

Ông Lê Minh Tuấn nhận định, trong bối cảnh kinh tế sáng tạo, kinh tế số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, truyền thông cần chuyển từ vai trò phổ biến thông tin đơn thuần sang kiến tạo nhận thức, dẫn dắt hành vi và thúc đẩy hành động.

Với sự tham gia tích cực của các cơ quan báo chí, cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, nghệ sĩ, nhà sáng tạo, nền tảng số và công chúng, công nghiệp văn hóa Việt Nam sẽ có thêm điều kiện để phát triển dựa trên nền tảng sáng tạo, bản quyền, công nghệ và bản sắc văn hóa dân tộc, đóng góp thiết thực vào mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và phát triển đất nước nhanh, bền vững./.

(Theo Báo điện tử Hải Phòng)