Nhiều vấn đề mới đáng quan tâm trong sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố

Ngày 20/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 21/CT-TTg về việc sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố. Liên quan đến sắp xếp thôn, tổ dân phố, Chính phủ có Nghị quyết số 105/NQ-CP ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 210-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới. Ngoài ra, Chính phủ yêu cầu nghiên cứu, tham mưu xây dựng Đề án xây dựng mô hình tự quản ở cộng đồng dân cư thôn, tổ dân phố phù hợp với việc sắp xếp thôn, tổ dân phố, phù hợp với tình hình mới, trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư, hướng dẫn thực hiện, hoàn thành trong quý III/2026.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương tổ chức rà soát toàn bộ thôn, tổ dân phố trên địa bàn; xây dựng Phương án tổng thể sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố (trong đó bao gồm phương án kiện toàn đội ngũ người hoạt động không chuyên trách tại các thôn, tổ dân phố sau sắp xếp và chính sách hỗ trợ theo quy định; đồng thời, giải quyết chế độ, chính sách cho người không tiếp tục tham gia hoạt động không chuyên trách tại thôn, tổ dân phố), báo cáo cấp ủy cùng cấp trước khi ban hành; hoàn thành trước ngày 10/6.

Chỉ đạo UBND cấp xã xây dựng Đề án sắp xếp thôn, tổ dân phố; tổ chức lấy ý kiến nhân dân đúng quy định của pháp luật và trình HĐND cấp xã thông qua đề án bảo đảm công khai, minh bạch và tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai thực hiện; hoàn thành trước ngày 30/6.

Cùng với việc sắp xếp thôn, tổ dân phố, Bộ Nội vụ sẽ xây dựng dự thảo nghị định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và nghị định về chế độ với người hoạt động không chuyên trách cho phù hợp. Trong đó, kế thừa các quy định còn phù hợp hiện nay và nghiên cứu, điều chỉnh theo hướng bảo đảm tương quan, hợp lý, phù hợp quy mô mới cũng như khối lượng công việc, chế độ, chính sách.

Khẩn trương dự kiến các phương án sắp xếp thôn, tổ dân phố

Trên cở sở chỉ đạo của các cơ quan Trung ương, UBND thành phố Hải Phòng yêu cầu các xã, phường, đặc khu gửi dự kiến phương án sắp xếp thôn, tổ dân phố trước ngày 23/5. Hiện nay trên địa bàn thành phố Hải Phòng có 114 xã, phường, đặc khu với hơn 3.000 thôn, tổ dân phố.

Theo định hướng chung của Bộ Nội vụ, sắp xếp thôn, tổ dân phố là thu gọn đầu mối, giảm số lượng thôn, tổ dân phố và bảo đảm phù hợp với quy mô, thực tiễn, đặc điểm từng vùng, miền. Nếu các đợt sáp nhập trước chủ yếu nhằm khắc phục tình trạng thôn, tổ dân phố manh mún, chưa đạt chuẩn, thì đợt sắp xếp lần này gắn với mục tiêu lớn hơn là tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản trị cơ sở và thích ứng với yêu cầu phát triển, chuyển đổi số, đô thị hóa trong giai đoạn mới. Tại thành phố Hải Phòng, các xã, phường, đặc khu đã chủ động nghiên cứu, rà soát, chuẩn bị thực hiện sắp xếp thôn, tổ dân phố để sẵn sàng thực hiện ngay khi có hướng dẫn, chỉ đạo mới của Trung ương và thành phố.

Quá trình sắp xếp đơn vị hành chính thời gian qua sẽ là kinh nghiệm quý báu trong việc thực hiện sắp xếp thôn, tổ dân phố thời gian tới. Tuy nhiên, việc sắp xếp ở các đơn vị cấp thôn có nhiều điểm khác biệt so với cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã trước đây cần được lưu ý để việc sắp xếp thành công và thực sự mang lại ý nghĩa tốt đẹp, giữ trọn tình đoàn kết keo sơn của người dân những ngôi làng từ xưa tới nay.

Cần quan tâm gắn với các yếu tố lịch sử, giá trị văn hoá, truyền thống

Theo kế hoạch, thành phố Hải Phòng sẽ triển khai sắp xếp, sáp nhập hơn 3.000 thôn, tổ dân phố thuộc 114 xã, phường và đặc khu hiện nay. Với tổ chức bộ máy hành chính nhà nước, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố có thể không ảnh hưởng quá lớn đến cơ cấu tổ chức, biên chế, trụ sở, ngân sách...Tuy nhiên, với người dân, việc sáp nhập, chia tách thôn, tổ dân phố nơi họ sinh ra, lớn lên là vấn đề sát sườn cả về giá trị tinh thần và giá trị vật chất mà họ rất quan tâm, cả người trẻ tuổi hay người cao tuổi.

Trước tiên, việc sắp xếp không chỉ dựa vào vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, giao thông, cơ sở hạ tầng mà phải căn cứ vào yếu tố lịch sử, giá trị văn hoá, truyền thống. Có nhiều thôn, làng, tổ dân phố dù nằm trên cùng một vùng đất, một khu vực, cùng xã, phường và nằm giáp ranh nhau nhưng cũng có những nét khác nhau về văn hoá, lối sống cũng như các phong tục, tập quán truyền thống khác. Do đó, khi sáp nhập cần quan tâm đến sự tương đồng hay những mâu thuẫn trong lịch sử giữa các thôn, làng trong lịch sử và hiện tại.

Việc chia tách lại càng cần cân nhắc thật kỹ lưỡng bởi có thể có những thôn, tổ dân phố quá nhỏ được chia tách để nhập vào các đơn vị mới khác nhau. Nếu việc này làm không thoả đáng, không dựa trên yếu tố thực tiễn có thể ảnh hưởng đến tinh thần đoàn kết trong nhân dân..

Hơn lúc nào hết, cấp uỷ, chính quyền địa phương cần lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của nhân dân ngay từ lúc xây dựng dự thảo phương án sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố cho đến việc đặt tên mới. Cùng với đó, công tác tuyên truyền cần được đẩy mạnh để nhân dân nắm được việc sắp xếp là cần thiết, phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay, từng bước chuyên nghiệp hóa, chuẩn hóa và nâng cao chất lượng hoạt động của đội ngũ cán bộ ở cơ sở.

Đặt tên sau sáp nhập thôn, tổ dân phố cần nghiên cứu hợp lòng dân

Trong nhiều nội dung được người dân quan tâm thì chuyện đặt tên sau sáp nhập thôn, tổ dân phố là một trong những vấn đề được chú ý nhiều nhất và thu hút sự quan tâm của cộng đồng dân cư.

Trên thực tế, ở một số thôn, khu dân cư, tổ dân phố đã sáp nhập từ các giai đoạn trước, người dân đến nay vẫn gọi những tên cũ. Nếu tên mới không được người dân yêu thích, đón nhận, nó chỉ là những địa giới hành chính trên giấy tờ mà không đi vào tâm hồn của người dân, không trở thành một phần quê hương, máu thịt của họ. Khi đã có phương án sắp xếp dựa trên các yếu tố về địa lý, lịch sử, văn hoá, thì phương án đặt tên thôn, tổ dân phố mới phải được nghiên cứu kỹ lưỡng để được cử tri, nhân dân đồng tình.

Qua ghi nhận thực tế ở một số địa phương, đa số ý kiến cho rằng nên cân nhắc đặt tên mới sau sáp nhập dựa trên yếu tố lịch sử, văn hoá, truyền thống, địa danh, danh nhân lâu đời, gắn bó với người dân. Đặc biệt, phải làm sao để người dân ở thôn, tổ dân phố cũ nào nhìn vào tên mới cũng thấy hình bóng, dấu ấn, giá trị của thôn, tổ dân phố cũ của mình ở trong đó và tạo được sự đồng thuận cao trong nhân dân khi sáp nhập.

Tuy nhiên, để thực sự làm được điều này trong thực tiễn là chuyện không dễ. Dự kiến đợt sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố trên địa bàn thành phố Hải Phòng lần này sẽ được thực hiện toàn diện, quy mô lớn. Các thôn, tổ dân phố sau sáp nhập sẽ có diện tích, dân số lớn hơn nhiều so với hiện nay và được hình thành từ nhiều thôn, tổ dân phố cũ. Do đó, việc đặt tên để hội tụ được cả yếu tố văn hoá, truyền thống, lịch sử lâu đời của các đơn vị cũ và được đông đảo người dân đơn vị mới đón nhận, đồng tình cần được cân nhắc hết sức kỹ lưỡng.

Việc chọn được tên ý nghĩa, đa số người dân đồng tình sẽ là yếu tố quan trọng để tạo nên sự gắn kết của thôn, tổ dân phố sau sáp nhập. Ngược lại, nếu một cái tên chỉ có ý nghĩa với một bộ phận nào đó mà xa lạ với bộ phận còn lại, không hài hoà có thể sẽ gây mất đoàn kết sau sắp xếp, nhất là trong bối cảnh thôn, tổ dân phố sau sáp nhập sẽ có nhiều điều thay đổi, dễ phát sinh nhiều ý kiến khác nhau.

Theo quy định hiện nay, việc đổi tên thôn, tổ dân phố phải tiến hành lấy ý kiến nhân dân. Nếu được trên 50% số cử tri đại diện hộ gia đình đồng ý, UBND cấp xã hoàn thiện phương án trình HĐND cấp xã xem xét, quyết định. Do đó để lựa chọn được tên mới cho các thôn, tổ dân phố sau sáp nhập, mỗi người dân cần nêu cao tinh thần trách nhiệm, nêu ý kiến thẳng thắn, nghiên cứu kỹ lưỡng khi cho ý kiến vào phương án sắp xếp, đặt tên.

Cùng với đó là sự chỉ đạo lãnh đạo sát sao của cấp ủy chính quyền địa phương. Khi mỗi cán bộ, đảng viên và người dân đều thấu hiểu, đồng thuận, việc sáp nhập thôn, tổ dân phố mới thực sự thành công và đạt hiệu quả như mục tiêu đề ra. Trong đó, việc đặt tên cần được đặc biệt coi trọng, bảo đảm tạo sự đồng thuận thực chất. Bởi tên gọi mới sẽ gắn bó lâu dài với cộng đồng dân cư qua nhiều thế hệ và trở thành điểm tựa tinh thần để người dân cùng chung sống đoàn kết, vun đắp thêm những giá trị tốt đẹp cho quê hương, khu dân cư của mình./.