Cẩn trọng tác động môi trường khi làm khu đô thị lấn biển

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đánh giá khu đô thị lấn biển không đơn thuần là một dự án phát triển đô thị mà là hoạt động tạo đảo nhân tạo, chuyển một phần không gian biển thành đất để đầu tư, kinh doanh và tổ chức dân cư. Cơ chế càng đặc biệt, quy mô càng lớn thì giới hạn thẩm quyền và cơ chế kiểm soát càng phải được quy định chặt ngay trong luật.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh cần đổi cách tiếp cận, không chỉ giải quyết bài toán làm thế nào tạo thuận lợi cho nhà đầu tư, mà phải làm rõ trách nhiệm các bên và Nhà nước kiểm soát thế nào trong suốt vòng đời của phần lãnh thổ mới tạo ra từ biển vì ưu đãi càng mạnh, phân quyền càng sâu, rủi ro về sau càng lớn. Phát biểu tại hội trường, đại biểu đã chỉ ra những bất cập cụ thể ở từng điều, khoản để sửa đổi theo đúng tinh thần này. Trong đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn chỉ ra điều 18a đã bổ sung yêu cầu đánh giá địa chất, thủy văn, hải văn, dòng chảy, bùn cát và hệ sinh thái. Đây là điểm tích cực nhưng trách nhiệm của nhà đầu tư vẫn chỉ là nghĩa vụ hành vi, không có công cụ tài chính nào bảo đảm thực hiện suốt 70 năm, trong khi rủi ro xói lở, sụt lún, sự cố môi trường có thể phát sinh sau nhiều thập kỷ, khi nhà đầu tư ban đầu đã chuyển nhượng một phần dự án.

Đại biểu đề nghị quy định nguyên tắc ký quỹ phục hồi môi trường biển, nguồn duy tu chống xói lở và trách nhiệm xử lý tài sản khi dự án kết thúc. Tương tự, điểm d khoản 1 yêu cầu kết nối hạ tầng với đất liền nhưng không quy định rõ đối tượng chịu chi phí. Đại biểu đề nghị xác định công trình kết nối là hạng mục bắt buộc của dự án, do nhà đầu tư thực hiện. Điều 18a đã bổ sung yêu cầu đánh giá địa chất, thủy văn, hải văn, dòng chảy, bùn cát và hệ sinh thái. Đây làđiểm tích cực nhưng trách nhiệm của nhà đầu tư vẫn chỉ là nghĩa vụ hành vi, không có công cụ tài chính nào bảo đảm thực hiện suốt 70 năm, trong khi rủi ro xói lở, sụt lún, sự cố môi trường có thể phát sinh sau nhiều thập kỷ, khi nhà đầu tư ban đầu đã chuyển nhượng một phần dự án. Đề nghị quy định nguyên tắc ký quỹ phục hồi môi trường biển, nguồn duy tu chống xói lở và trách nhiệm xử lý tài sản khi dự án kết thúc. Tương tự, điểm d khoản 1 yêu cầu kết nối hạ tầng với đất liền nhưng không quy định rõ đối tượng chịu chi phí. Đề nghị xác định công trình kết nối là hạng mục bắt buộc của dự án, do nhà đầu tư thực hiện.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Vũ Văn Tiến tán thành việc bổ sung Chương IV về cơ chế, chính sách đặc thù xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị. Đây là vấn đề mới, quy mô lớn, có thể mở ra không gian phát triển đáng kể cho đất nước nhưng chính vì mới và yêu cầu quản lý lâu dài nên cách tiếp cận pháp luật phải đủ thận trọng, có tầm nhìn dài hạn và có khả năng kiểm soát. Với Việt Nam, một quốc gia có đường bờ biển dài nhưng nhiều đồng bằng ven biển hẹp, việc tạo thêm quỹ đất và không gian đô thị mới có sức hấp dẫn lớn. Tờ trình của Chính phủ cũng xác định lấn biển là một phương thức khai thác không gian biển, gắn với yêu cầu hình thành đô thị biển hiện đại, xanh, thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu và nước biển dâng.

Đại biểu đề nghị xây dựng chiến lược và quy hoạch tổng thể về lấn biển ở phạm vi quốc gia. phải xác định khu vực nào có thể lấn biển, khu vực nào cần bảo vệ nghiêm ngặt, quy mô tối đa ở từng vùng và khả năng chịu tải của môi trường; không nên để hoạt động lấn biển phát triển theo từng đề xuất riêng lẻ của nhà đầu tư rồi sau đó mới ghép lại thành bức tranh tổng thể và phải có bức tranh tổng thể trước, dự án cụ thể phải đặt trong bức tranh ấy. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn lấn biển như một cách tạo thêm đất thì sẽ chưa thấy hết bản chất vấn đề. Đây là sự can thiệp trực tiếp vào cấu trúc tự nhiên của vùng bờ, vào địa hình, dòng chảy, quá trình bồi tụ - xói lở và hệ sinh thái biển, ven biển. Một dự án nằm trong ranh giới một địa phương nhưng tác động môi trường có thể vượt ra ngoài ranh giới đó.

Đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị xây dựng chiến lược và quy hoạch tổng thể về lấn biển ở phạm vi quốc gia, phải xác định khu vực nào có thể lấn biển, khu vực nào cần bảo vệ nghiêm ngặt, quy mô tối đa ở từng vùng và khả năng chịu tải của môi trường. Cùng với đó, cần xây dựng một hệ thống quản lý và cơ sở dữ liệu quốc gia về các dự án lấn biển và cơ sở dữ liệu này không chỉ là nơi lưu hồ sơ hành chính mà phải trở một thành công cụ quản trị hữu hiệu. Khi dữ liệu được cập nhật thống nhất, cơ quan quản lý mới có thể theo dõi tác động cộng dồn giữa nhiều dự án, dự báo nguy cơ đối với từng vùng bờ và điều chỉnh chính sách kịp thời. Vấn đề không chỉ là có cho phép một dự án lấn biển hay không, mà là sau 10 năm, 20 năm, tổng thể đường bờ, hệ sinh thái và không gian phát triển của cả vùng sẽ biến đổi như thế nào./.

(Theo Báo điện tử Hải Phòng)